N-TOOLBOX Case Studies: samenvatting van de ervaringen

In alle vier de partnerlanden is de N-toolbox benadering getest op bedrijven. Dat hield in:

  1. Selecteren van een regio waar nitraat uitspoeling een bekend risico is
  2. Contact leggen met een of meer telers in deze regio en deelnemers werven om met de onderzoekers enkele strategieën om nitraatuitspoeling te reduceren te testen en te evalueren.
  3. Een of meer strategieën selecteren en toepassen op deze bedrijven om de stikstof efficiëntie te verhogen en de stikstof verliezen te verlagen
  4. Monitoren van de stikstofdynamiek op de bedrijven en modelleren met behulp van NDICEA
  5. Resultaten interpreteren en terug rapporteren aan de deelnemende bedrijven
  6. Evalueren van de ervaringen van de deelnemende telers en van de rol van NDICEA daarbij

Lees verder hoe dit in ieder land is uitgevoerd  

 

Spanje

Een Stakeholder Advies Groep (SAG) in Spanje adviseerde de onderzoekers wat de beste regio’s waren voor deze bedrijfsstudies. Twee regio’s met geïrrigeerde mais productie in centraal Spanje werden geselecteerd. Het doel was om zowel watergebruik als stikstofgebruik te optimaliseren met het oog op reductie van de uitspoeling. De sleutelboodschap naar de telers was dat het mogelijk is de teelt verder te optimaliseren door verlaagde stikstofgiften als water en stikstof management meer afgestemd worden op gewasbehoefte..

Adviseurs hadden een belangrijke rol in de kennisoverdracht en instrumenten zoals NDICEA versterkten de technische waarde van hun boodschap

De SAG gaf ook nog de volgende adviezen:

  • Adviseurs hebben grote invloed op de beslissingen van telers, en het is daarom essentieel samen te werken met adviseurs om telers bij het project te betrekken
  • Selecteer op voorhand een aantal relevante strategieën om stikstof uitspoeling in geïrrigeerde systemen te reduceren in plaats van ze de volledige en gedetailleerde lijst voor te leggen

<insert picture of irrigated maize production in Spain>

Het opstellen van stikstof balansen en het lokaal uitvoeren van experimenten werden ingezet om te laten zien dat er vaak te vel stikstof wordt toegediend. Boven de optimale stikstofgift is er geen sprake meer van toenemende opbrengst. De telers waren al wel op de hoogte van deze overmaat aan stikstof, maar ze waardeerden het zeer dat de reductie van uitspoeling nu werd voorgesteld als een strategie om de kosten te reduceren.

De rol van NDICEA in het werk met de telers was het bieden van een beginpunt voor discussie. Ook is het een handig hulpmiddel om de effecten van verschillende strategieën op de stikstofhuishouding te kunnen vergelijken.   

NDICEA beantwoordt de vraag: waar gaat mijn stikstof naar toe?

De telers wilden echt weten waar de stikstof naar toe ging, en NDICEA was een hulpmiddel om dit te beantwoorden. Ze waren zeer geïnteresseerd in de stikstofbalans van hun eigen bedrijf. Ze waren op de hoogte van het bestaan van stikstof uitspoeling, vervluchtiging en denitrificatie, maar bedrijfsspecifieke getallen hielpen om bedrijfsspecifieke strategieën te ontwerpen.

 De deelnemers aan het project behoorden tot de groep van progressieve en betrokken telers. Het is niet goed in te schatten of de bereikte resultaten makkelijk over te dragen zijn naar een bredere kring van telers

De telers waren niet geneigd zelf NDICEA te leren hanteren, maar waren wel geïnteresseerd in deelname aan discussies over de resultaten ervan. Adviseurs waren wel geïnteresseerd in het gebruik van NDICEA. Ze vonden het een bruikbaar instrument om stikstof balansen op te stellen en hun adviezen aan telers te onderbouwen.

Verenigd Koninkrijk

  • Werk samen met bestaande netwerken van telers en stakeholders
  • Overspoel de telers niet met verzoeken om in projecten deel te nemen

De N-toolbox bedrijfsstudies in Engeland waren gericht op het optimaliseren van het stikstof bemestingsadvies. Deze strategie is geselecteerd omdat het met minimale investeringen van de telers in een economisch voordeel kan uitmonden.
De regio van de Eden Vallei  in het Noordwesten van Engeland was geselecteerd voor deze N-toolbox bedrijfsstudies.

<insert picture Eden Valley in England>

Geïnteresseerde telers voor deelname aan dit project warden gevonden via verschillende wegen: contacten vanuit de overhead, een private organisatie die werkt aan de waterkwaliteit van de Eden rivier, een lokale telersgroep, mond op mond reclame..

De telers hadden snel te pakken wat er beoogd werd met NDICEA en waren zeer geïnteresseerd als het gedemonstreerd werd. Het model was een goed hulpmiddel om de discussies over de stikstofdynamiek op hun percelen op gang te brengen, en over hoe ze die kunnen sturen. Modelberekeningen waarbij de berekende hoeveelheid bodem minerale stikstof niet overeenkwam met de gemeten waarden bleken juist zeer geschikt om zaken met elkaar te bespreken. De nauwkeurigheid van het model was dus niet van primair belang als het werd ingezet als demonstratie instrument tijdens bijeenkomsten met telers.

De resultaten van de bedrijfsstudies bleken in staat om aannames over kunstmestgebruik en stikstof verliezen te weerleggen. Geen van de deelnemers was van mening dat er te veel stikstof werd toegediend (dus onnodige kosten en lage efficiëntie) en dat bleek ook uit de proeven. Twee van de drie deelnemers in het onderzoek van 2010 en 2011 bleken minder stikstof toe te dienen dan optimaal was.

<insert picture field trial in Eden Valley 2011>

Nederland

De combinatie van tuinbouw en zandgrond in Nederland maakt stikstof management tot een grote uitdaging. De onderzoekers werkten nauw samen met adviseurs om telers te selecteren die bereid waren strategieën toe te passen die de stikstof uitspoeling verlagen. Enkele maatregelen uit de N-toolbox werden besproken en succesvol toegepast in experimenten, uitgevoerd door telers en onderzoekers samen. Niettemin kwamen duidelijke grenzen in beeld gedurende dit project, zowel agronomisch als economisch.
Inzet van NDICEA bleek een bruikbare werkwijze. De modelberekeningen lieten zien dat het grootste deel van de uitspoeling gedurende de winter plaatsvindt. Dat kan mogelijk gereduceerd worden door een aangepast bemestingsbeleid, gericht op een betere aansluiting van stikstof aanbod op gewasvraag, en door gebruik van groenbemesters na oogst van het hoofdgewas.

 

Scenario

Cumulative Nitrogen

nitrogen leach

 

Slow release stikstof meststoffen kunnen helpen om vraag en aanbod van stikstof beter op elkaar af te stemmen.   
Al werkende met de telers tijdens de experimenten kwamen enkele belangrijke obstakels naar voren wat betreft de inzet van groenbemesters. Als eerste is het tijdstip van zaaien cruciaal. Zaaien na 20 september is in Nederland nauwelijks zinvol omdat de groeiomstandigheden dan te ongunstig zijn.
Verder zijn telers zich zeer bewust van het feit dat groenbemesters aaltjes kunnen bevorderen. Kennis over welke groenbemester welk soort aaltje bevordert of remt is bekend en wordt gebruikt bij beslissingen over de keuze van groenbemesters. “Maar”, zoals een teller zij, “de perfecte groenbemesters bestaat niet” Kosten, angst voor bevordering van nematoden en tijdstip van zaaien zijn de belangrijkste factoren die de inzet van groenbemesters in Nederland beperken

  • slow release stikstof kunstmest gaf een bescheiden resultaat
  • groenbemesters geven te weinig resultaat als ze te laat gezaaid worden
  • telers zijn bezorgd over aaltjes als ze groenbemesters gaan zaaien

Het model NDICEA werd vooral door de onderzoekers gebruikt die er al bekend mee zijn. Zij gebruikten het model om de stikstofdynamiek beter in beeld te krijgen en om voorgestelde veranderingen in de bedrijfsvoering te evalueren. Daarnaast werd het model gebruikt om de telers het effect te tonen van alternatieve meststoffen en mesthoeveelheden. Voor de deelnemende telers was NDICEA volledig nieuw. Ze waren allemaal zeer geïnteresseerd, maar dat betekende nog niet dat ze de resultaten volledig accepteren.

Denmark

  • Groenbemesters gedurende de winter en voorjaarstoediening van mest kunnen stikstof uitspoeling verhogen – ook op biologische bedrijven
  • NDICEA kan aan telers een overschot aan bodem stikstof zichtbaar maken
  • Bemestingsniveaus kunnen worden verlaagd
  • Gangbare telers warden vertrouwd gemaakt met groenbemesters in de herfst

Vanwege bekend lage stikstof efficiëntie in de groenteteelt werden zowel gangbare als biologische telers benaderd. Enkele biologische telers werden uitgezocht vanwege hoge mestgiften bij het inwerken van een groenbemester in de lente wat een verhoogd risico op stikstofuitspoeling oplevert. De N-toolbox strategie van het verlagen van de mestgift werd toegepast bij zowel de biologische als de gangbare telers. Door de bodem minerale stikstof te meten tot 1,5 – 2 meter diepte en door de NDICEA modellering van de stikstof beschikbaarheid in de bewortelbare zone kregen de telers meer zicht op de beschikbaarheid van stikstof en de mogelijkheid te besparen op de voorjaarsbemesting.

The fact that farmers were promised information about soil nitrogen over time in the root zone of their fields was clearly a factor that stimulated the farmers’ interest in the project

<insert picture deep soil sampling in Denmark>

De gezamenlijke activiteiten van onderzoekers en adviseurs om strategieën uit te werken die de uitspoeling verminderen droegen sterk bij aan de betrokkenheid van de biologische telers

De onderzoekers bezochten de bedrijven en bespraken het idee om de bemesting te verlagen, met voordeel voor het milieu en bedrijfsresultaat. De telers waardeerder de mogelijkheid om inzicht te verkrijgen in de stikstofdynamiek van hun percelen.  NDICEA werd gedemonstreerd aan de telers door de adviseur die het model wil inzetten voor zijn adviezen en het model wilde testen voor ondersteuning van beslissingen. .

These differences were discussed among the participants and were clearly eye-openers with comments from farmers like "well, then we could have skipped the spring fertilizer application"

De telers hadden grote belangstelling voor de demonstratie van NDICEA maar wilden het niet zelf gaan gebruiken. Dat laten ze over aan de adviseur. Dit ondanks het feit dat de deelnemende telers in het N-toolbox project zeer geïnteresseerd waren in,  en geïnformeerd over milieu en biochemische processen die te maken hebben met reductie van uitspoeling op hun bedrijven.  

De Deense nationale advies dienst werkt aan integratie van NDICEA in hun adviessysteem voor Deense bedrijven

Er zijn bijeenkomsten gehouden met telers, adviseurs en vertegenwoordigers van de milieu-autoriteiten om de resultaten van dit project te bespreken. De hoge stikstof beschikbaarheid in het voorjaar na teelt van een groenbemester werd duidelijk aangetoond op een biologische en een gangbaar bedrijf. Dit toonde aan de telers dat de voorjaarsbemesting niet zo nodig waas en kon leiden tot stikstof overschotten gedurende de teelt en tot uitspoeling in de daarop volgende winter.

De lessen uit de bedrijfsstudies

  • Telers waren vooral geïnteresseerd in deelname omdat ze verwachtten bedrijfsspecifieke informatie te verkrijgen over de stikstofhuishouding.
  • Het vooruitzicht op een bedrijfseconomisch voordeel uit de toepassing van maatregelen was daarnaast een belangrijke drijfveer.
  • Het stikstofmodel NDICEA was een belangrijk instrument voor kennisoverdracht en een stimulans voor discussie over stikstof uitspoeling met de telers.  
  • De telers waren zeer geïnteresseerd in demonstraties waarbij NDICEA werd gebruikt, maar wilden het model niet zelf gaangebruiken. Adviseurs wilden wel zelf het model inzetten om alternatieve strategieën voor reductie van uitspoeling te verkennen.
  • De telers waren vooral geïnteresseerd in makkelijk toepasbare maatregelen zoals beperking van stikstofgiften.